Uzaktan Kimlik Tespitine İlişkin 03.09.2026 – 04.09.2026 Tarihli Mevzuat Değişikliklerinin Bütüncül Değerlendirilmesi
Giriş
03.09.2026 tarihli ve 33359 sayılı ve 04.09.2026 tarihli 33360 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan mevzuat paketleri ile, finans sektörünün farklı alt sektörlerini ilgilendiren ancak konu ve yaklaşım itibarıyla birbiriyle doğrudan bağlantılı iki düzenleme yürürlüğe girmiştir. Her iki düzenleme de uzaktan kimlik tespiti rejimini genişletmekte, buna karşılık kimlik doğrulama güvenliğini artırıcı ve risk yönetimini güçlendirici yeni yükümlülükler öngörmektedir. Bu bilgi notu, söz konusu iki düzenlemenin bütüncül şekilde değerlendirilmesini amaçlamaktadır.
Sermaye Piyasası Kurulu'nun 03.09.2026 Tarihli Tebliğ Değişikliği ile Yabancı Gerçek ve Tüzel Kişilerin Uzaktan Kimlik Tespiti Yolu ile Müşteri Olarak Kabulüne İlişkin Usul ve Esaslar
Sermaye Piyasası Kurulu ("SPK") 03.09.2026 tarihli ve 33359 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Aracı Kurumlar, Portföy Yönetim Şirketleri ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Tebliğ (III42.1)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (III-42.1.b) ("Değişiklik Tebliği") ile uzaktan müşteri edinimine ilişkin önemli düzenlemeler öngörmüş; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları ("KVHS") bakımından Türk uyruklu olmayan gerçek kişiler ile belirli koşulları haiz tüzel kişilerin ve bu koşulları sağlayan tüzel kişilerin temsilcilerin uzaktan kimlik tespiti yoluyla müşteri olarak kabul edilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemiştir.
Değişiklik tebliği uyarınca, Türk uyruklu olmayan gerçek kişilerin kimlik tespitleri, Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı'nın ("ICAO") 9303 standardına uygun ve yakın alan iletişimi ("NFC") özelliğini haiz pasaportlar kullanılmak suretiyle gerçekleştirilebilecektir. Bu kapsamda, pasaportun elektronik yongasında yer alan kimlik bilgileri ile pasaport üzerinde matbu olarak bulunan bilgilerin NFC aracılığıyla birbiri ile eşleşmesi doğrulanacaktır. Söz konusu kimlik tespiti görüşmesinin, pasaportla kimlik tespiti konusunda özel eğitim almış bir personel tarafından yürütülmesi zorunlu tutulmuştur. Bu görüşmelerde canlılık testi veya fotoğraf karşılaştırması amacıyla Tebliğ'de öngörülen şartları taşıyan yapay zekâ destekli uygulamalardan yararlanılabilmesi, eğitimli personel bulundurma yükümlülüğünü bertaraf etmemektedir.
Eşleştirmenin herhangi bir sebeple sağlanamaması halinde, uzaktan kimlik tespit yolu ile sürekli iş ilişkisinin tesis edilmesi mümkün değildir. Buna göre, pasaport üzerindeki çipte yer alan bilgilerin teknik araçlarla okunabilir ve doğrulanabilir olması, yabancı müşteriler ile uzun süreli bir iş ilişkisi kurulması yolunda zorunlu unsurlardan biri haline getirilmiştir. Eğitim almış bir personel tarafından yürütülen inceleme neticesinde, pasaport bilgilerinin risk temelli bir yaklaşımla değerlendirilmesi ve bu yolla müşteri olan yabancı uyruklu kişilerin yüksek risk grubunda izlenmesi zorunludur. Gerçekleştirilen incelemeler esnasında şüpheli veya tutarsız herhangi bir hususun tespiti halinde, uzaktan kimlik tespiti süreci sonlandırılacaktır.
Uzaktan kimlik tespiti gerçekleştirilen yabancı müşterilerin adres bilgilerinin, en geç 3 ay içerisinde doğrulanması gerekmektedir. Adres doğrulaması; yerleşim yeri belgesi, müşteri adına düzenlenmiş ve son üç aya ait elektrik, su veya doğalgaz faturası, kamu kurumlarınca verilen belgeler ya da ilgili ülkenin kamuya açık veri tabanları aracılığıyla yapılabilecektir. Adres doğrulaması tamamlanıncaya kadar geçen süre zarfında, müşteri hesabından veya müşteri hesabına herhangi bir para ya da kripto varlık transferi gerçekleştirilemeyecek ve sermaye piyasası araçlarının virmanı yapılamayacaktır. Adres doğrulaması tamamlanıncaya kadar yabancı müşterinin işlem yapabilmesi mümkün değildir.
Yüksek risk grubu içerisinde değerlendirilen yabancı müşteriler bakımından; müşteri profiline, iş ilişkisinin kuruluş amacına veya beklenen işlem hacmine uygun olmayan işlemlerin tespiti halinde ilave tedbirlerin alınması zorunludur. Bu çerçevede, yabancı müşterilere uzaktan erişim imkânı tanınırken; müşteri kabulü, işlem izleme ve şüpheli işlem kontrolleri bakımından daha yoğun bir uyum yükümlülüğü öngörülmüştür.
Pasaportla uzaktan kimlik tespiti gerçekleştirilen yabancı müşterilerin hesabına gerçekleştirilecek para transferleri, yalnızca müşterinin yurt dışında kendi adına açılmış banka hesabından yapılabilecek; banka dışı finans kuruluşlarından yapılacak transferler kabul edilmeyecektir. Aynı şekilde, müşteri hesabından yapılacak para çıkışları da yalnızca müşterinin kendi adına kayıtlı banka hesabına yönlendirilebilecektir. Bu suretle, üçüncü kişi hesaplarından fonlama yapılmasının veya üçüncü kişilere transfer gerçekleştirilmesinin önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu para transferlerinin yalnızca SWIFT sistemi aracılığıyla gerçekleştirilmesi zorunludur.
Yabancı müşterinin tüzel kişi olması halinde; tüzel kişiyi temsile yetkili kişinin kimliği, Tebliğ hükümlerine uygun şekilde tespit edilecek; temsil yetkisi ise MERSİS ve/veya Ticaret Sicili Gazetesi üzerinden elde edilen güncel bilgilerle doğrulanacaktır. Riskli olarak değerlendirilen kişiler bakımından veya şüpheli hallerde, temsilciden imza sirküleri örneği talep edilebilecek; imza örnekleri karşılaştırılabilecek ve belgenin doğruluğu noter onayı yoluyla ayrıca teyit edilebilecektir. Tüzel kişiye ilişkin bilgiler MERSİS, Ticaret Sicili Gazetesi ve Gelir İdaresi Başkanlığı veri tabanlarından edinilen güncel bilgilerle eşleştirilecektir. Ayrıca, tüzel kişinin gerçek faydalanıcısının tespitine yönelik gerekli tedbirlerin alınması zorunludur. Bu tespitte, 2007/13012 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik'in 17/A maddesinde tüzel kişi gerçek faydalanıcıları için öngörülen pay sahipliği oranlarının (%25'i aşan pay sahipleri vb.) dikkate alınması gerekmektedir. Gerçek faydalanıcının tespit edilememesi, sunulan bilgiler arasında uyumsuzluk bulunması veya şüpheli bir durumun ortaya çıkması halinde uzaktan kimlik tespiti süreci sonlandırılacaktır.
Uzaktan kimlik tespiti yöntemiyle müşteri olarak kabul edilen kişilere ilişkin bilgiler ile bu kişilerin portföy büyüklükleri ve yatırım tutarları, takvim yılı esas alınmak suretiyle her üç aylık çeyrekliğin son ayında Mali Suçları Araştırma Kurulu'na ("MASAK") bildirilecektir. Bu itibarla, yabancı müşteri kabul edecek KVHS'lerin uzaktan kimlik tespiti prosedürlerini, para transferi kısıtlarını, müşteri risk sınıflandırmalarını, teknik kontrol sistemlerini ve MASAK'a raporlama süreçlerini Değişiklik Tebliği ile uyumlu hale getirmesi gerekecektir.
04.09.2026 Tarihli Düzenlemeler ile Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşlarında Uzaktan Kimlik Tespitine Biyometrik Yöntem ve NFC'li Kimlik Belgesi İmkânının Getirilmesi
01.12.2021 tarihli ve 31676 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik ("Yönetmelik") ile aynı tarihli ve sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşlarının Bilgi Sistemleri ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcılarının Ödeme Hizmetleri Alanındaki Veri Paylaşım Servislerine İlişkin Tebliğ ("Tebliğ"), sırasıyla ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının uzaktan iletişim araçları vasıtasıyla yürütülen müşteri edinimi ve kimlik tespiti süreçlerine ilişkin teknik esasları düzenlemektedir. 04.09.2026 tarihli ve 33360 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve yayım tarihi itibarıyla yürürlüğe giren iki ayrı düzenleyici işlem ile bahsi geçen Yönetmelik ve Tebliğ'in uzaktan kimlik tespitine ilişkin hükümlerinde değişiklikler yapılmıştır. Bahsi geçen değişikliklerin ortak noktası, uzaktan kimlik tespiti süreçlerinde salt görüntülü görüşme yöntemiyle sınırlı kalınmaksızın biyometrik yöntemler ile NFC özelliğine sahip kimlik belgeleri kullanılarak da kimlik doğrulaması yapılabilmesine imkan tanınmasıdır.
Yeni düzenleme uyarınca, uzaktan iletişim araçları vasıtasıyla yapılan müşteri edinimlerinde kimlik tespiti, hem biyometrik yöntemler kullanılarak hem de elektronik kimlik doğrulama kabiliyetine sahip kimlik belgeleri aracılığıyla gerçekleştirilebilmesine imkan sağlanmıştır.
Tebliğ'in 22'nci maddesinin birinci fıkrasına "biyometrik verilerinin" ibaresi eklenerek, uzaktan kimlik tespitinde kullanılacak internet tabanlı yöntemlerin kişinin biyometrik verilerinin doğrulanmasına da imkân vermesi zorunlu hâle getirilmiştir. Yeni düzenleme uyarınca; öncelikle kimliği tespit edilecek gerçek kişiden gerekli bilgilerin ve kimlik belgesinin temin edilmesi, akabinde kimlik belgesinin doğruluğunun esas olarak yakın alan iletişimi (NFC) kullanılmak suretiyle kontrol edilmesi, bu kapsamda güvenlik ögeleri, fotoğraf ve imza başta olmak üzere ilgili veri ve bilgilerin orijinallik, bütünlük ve tahrif durumları yönünden test edilmesi ve söz konusu sürecin kesintisiz biçimde kayıt altına alınması gerekmektedir. NFC'nin kullanılamaması hâlinde ise, optik karakter tanıma, kart okuyucu veya Mali Suçları Araştırma Kurulu'nun ("MASAK") görüşü alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ("Banka") tarafından belirlenecek diğer yöntemlerden biri kullanılarak, aynı kayıt yükümlülüğüne tâbi alternatif bir kontrolün gerçekleştirilmesi öngörülmüştür.
Anonim ön ödemeli araçlar bakımından kimlik tespiti yapılması zorunlu olmayan ve sürekli iş ilişkisi kapsamına girmeyen tek seferlik ödeme işlemleri ile MASAK Genel Tebliği (Sıra No: 5)'nin 2.2.11 inci maddesinde belirtilen elektronik para ihracı ve ödeme işlemlerine ilişkin süreçlerin uzaktan iletişim aracıyla yürütülmesi hâlinde, madde kapsamındaki uzaktan kimlik tespiti usulünün uygulanması zorunluluğu kaldırılmıştır.
Türk uyruklu olmayan gerçek kişilerin kimlik tespitinin, MASAK Genel Tebliği (Sıra No: 19)'nun 4/C maddesinde yer alan esaslar dâhilinde, Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO)'nın 9303 sayılı standardına uygun ve yakın alan iletişimi (NFC) özelliği bulunan pasaport kullanılmak suretiyle uzaktan kimlik tespiti yoluyla da yapılabilmesine imkân tanınmıştır.
Değerlendirme ve Sonuç
03.09.2026 tarihli ve 04.09.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan söz konusu SPK ve TCMB düzenlemeleri, farklı düzenleyici kurumlarca ve farklı yükümlü gruplara yönelik olarak hazırlanmış olmakla birlikte; uzaktan kimlik tespiti rejimini güvenlik ve doğrulama standartları bakımından güçlendirme ile yabancı uyruklu gerçek kişilerin ICAO 9303 uyumlu ve NFC özellikli pasaportla uzaktan kimlik tespiti kapsamına alınması ortak paydasında buluşan, tamamlayıcı nitelikte bir mevzuat paketi teşkil etmektedir. SPK düzenlemesi ağırlıklı olarak yabancı gerçek ve tüzel kişilerin müşteri olarak kabulüne, risk sınıflandırmasına ve para transferi kısıtlarına ilişkin esasları düzenlerken; TCMB düzenlemeleri, biyometrik doğrulama ile NFC özellikli kimlik belgesi kullanımının ödeme ve elektronik para kuruluşları nezdindeki teknik ve usuli çerçevesini belirlemektedir. Bu itibarla, ilgili tüm yükümlülerin faaliyet alanlarına uygun düzenlemeyi isabetli biçimde tespit ederek; uzaktan kimlik tespiti prosedürlerini, risk yönetimi süreçlerini ve MASAK'a raporlama yükümlülüklerini ilgili mevzuata uyumlu hâle getirmesi önem arz etmektedir.